PROGRAMMA

Noordkaap in Lisboa

zaterdag 1 september 2012 t/m zondag 9 september 2012

Super Burro

De titel verwijst naar het populaire Portugese biermerk Super Bock (burro betekent ezel). Uitvalsbasis voor NK’s project was een verwaarloosde opslagruimte op het hippe terrein van de LXFactory, in Lissabon Alcântara. Daar was opvallend weinig te merken van de ‘entroikado’ (de onderwerping aan de trojka en de door haar gedicteerde soberheid). LXFactory is een voormalig fabrieksterrein dat in korte tijd volledig vermarkt is tot culturele hotspot voor jong, creatief en innovatief Lissabon. De ‘gewone man’, die zich niet in LXFactory laat zien, werd bereikt via de kunstinterventies en performances in de de openbare ruimte. Registraties hiervan waren gedurende de public screenings te zien in LXFactory, waar verhitte discussies ontstonden over de inhoud van de werken, over recente politieke ontwikkelingen, over de arrogantie van Duitsland en Nederland en hoe sommige bezoekers diezelfde arrogantie aflazen in de projecten van NK in Lissabon.

NK @ LISBOA from De Montagekid on Vimeo.

D'Abreu en Kryszons Super Burro

Super Burro. Walking the donkey, videoregistratie vaneen performance door Carlos D’Abreu (PT), Jan Kryszons (NL) en de ezel.

Lisbon Human City Logo, performance op diverselocaties in de binnenstad. Johannes Brechter (DE) maakte een comic-achtige wearable van gerecycled straatmateriaal dat het stadswapen van Lissabon representeerde. In de videoregistratie zien we voorbijgangers vol trots de nationale symboliek van hun stad uitdragen.

Daan den Houter, Cais do Sodré

Daan den Houter (NL) maakt als in iedere stad bij wijze van artistiek onderzoek een vervolg op zijn 1 eurocent muntjes. In Lissabon koos hij voor Cais do Sodré: het hoofdstation voor commuters die vanaf de arbeiderswijken met de veerpont aankomen voor hun slecht betaalde baantjes in het stadscentrum. Evenals in Munchen strooide de kunstenaar ook hier vroeg in de ochtend duizenden glimmende muntjes, en wachtte af wat er gebeuren zou. Tijdens Den Houters zoektocht naar een geschikte locatie laaiden de discussies hoog op: hoe konden wij, arroganteNederlandse kunstenaars, in dit land met geld gaan strooien? Wat was daarvan de artistieke meerwaarde? Ondanks veel kritiek zette Den Houter door en mede dankzij de reactie van de reizigers resulteerde dit in een prachtige happening. Voor velen een bijzonder begin van een doordeweekse dag.

Filippo Minelli, tegelwerk

Santa Europa da Esperança, tegelwerk door Filippo Minelli (IT). In een verpauperde straat waar de helft van de panden leegstaat ging Minelli aan het werk met door hem beschilderde tegels. Hij koos een straathoek, waar de overgebleven bewoners iedere avond hun huisvuil verzamelen en waar de straatkatten vervolgens hun slag slaan. Het tegelwerk laat resten zien van een Europese vlag, devoot samengevouwen handen die een gebedsketting ophouden en eurotekens.

Luso-Tropical door Benjamin F. Stumpf & Antje Feger

Jonge, hoger opgeleide Portugezen emigreren sinds enkele jaren met honderd duizenden tegelijk naar de voormalige koloniën als Angola en Brazilië. De zoektocht naar de rol van populisme in Portugal van het Hamburgse kunstenaarsduo Stumpf & Feger, leidde naar de verhouding die het land vandaag de dag nog heeft met zijn koloniale verleden. In een klassieke installatie verzamelden zij beelden uit de stadsarchieven.

Remotewords, Lisboafrica

Een andere relatie naar de verhouding van het huidige Lissabon tot de kolonieën werd gelegd in het imposante werk van het Keulse duo Remotewords. Voor hun interventie op het dak van de LXFactory werd schrijver en journalist José Eduardo Agualusa uitgenodigd mee te denken over een passende tekst. Rode draad in het werk van de Portugees Agualusa, geboren en getogen in Angola, is de nauwe verwevenheid van de Angolese en Portugese identiteit. Een verwevenheid die tot uitdrukking komt in het taalgebruik, in de architectuur en in het collectief geheugen van beide culturen. De samentrekking van de woorden Lisboa, boa (mooi) en Africa tot ‘Lisboafrica’ werd over 900 m2 op het dak geplaatst. Het is sindsdien permanent zichtbaar vanaf de Ponte25 de Abril en voor de reizigers die dagelijks met het vliegtuig vlak boven de LXFactory landen en vertrekken.‘Lisboafrica’ verenigd in een nieuw woord de twee gezichten van Lissabon: een progressief deel dat trots is op de Afrikaanse invloeden van de stad, en een deel dat deze relatie in alle toonaarden probeert te ontkennen.

Michael Kluver, Reasons to Rethink

De Nederlandse ontwerper Kluver integreert tekeningen in de bestaande eurobiljetten die de zwakke plekken van onze kapitalistische samenleving onthullen.

Arturo Hernández Alcázar, You all are not the world

De geluidsinstallatie You all are not the world, gemaakt tijdens het project in Keulen (februari '12) door Arturo Hernández Alcázar (MX) werd voor een tweede maal getoond in de Super Burro Bar. Bij binnenkomst schalden uit megafoons fragmenten van ophitsende politieke speeches het publiek toe. In een hoek van de bar, stonden de platenspeler en de elpeehoes met daarop de namen van 80 extreem rechtse partijleiders.

Oliver Kunkel, een brief

After the big collapse. Vanuit de nabije toekomst richtte de Keulse kunstenaar Oliver Kunkel (DE) zich in een brief tot de bezoeker van de Super Burro Bar. Binnen zijn serie van stedelijke survival tours in Keulen en in Dordrecht fungeerde de brief als een oproep van de kunstenaar om ons voor te bereiden op een stad zonder euro, zonder banken, zonder supermarkten.

We Hate Tourisme, stadgids (PT)

Zoals NK in iedere stad een lokale kunstenaar vroeg om een speciale tour te organiseren, kent ook Lissabon voor NK nu geen geheimen meer dankzij alternatieve guided tours door ‘We Hate Tourism’ (WHT). WHT stelde een tour samen die langs plekken voerde die een relatie hadden met de kunstwerken en performances van het NK project. De anekdotes en feiten van de tourgids dienden later als basis voor de NKTimes en de documentaire.

Achtergrond

Terwijl NK in de zomer van 2012 naar Lissabon vertrok,woedde er in Nederland een nieuwe verkiezingsstrijd. De kabinetscrisis leidde tot de val van het kabinet Rutte I. Oorzaak was het mislukken van het Catshuisoverleg tussen VVD, CDA en PVV over de begroting voor 2013. Gedoogpartner PVV kon niet akkoord gaan met de plannen en zo ging Nederland op 12 september 2012 opnieuw naar de stembus, waar inmiddels het anti-Europees populisme rechts, maar ook linksom hoogtij vierde. ‘Brussel is een ondemocratisch monster - een vampier dieons leegzuigt tot we slechts een onbetekenende provinciezijn van het Groot-Europese Rijk. (...) De eurocraten willenons doen geloven dat we anders vervallen in barbarijen oorlog. Maar als ik ergens barbarij zie, dan is het bij de ongekozen eurocraten in Brussel. Ze plunderen ons landen zeggen dan: "Wees maar blij, want anders hadden jullieoorlog gehad." Geert Wilders in zijn openingsspeech van de PVV verkiezingscampagne, augustus 2012.

Niet alleen was Lissabon op financieel gebied de meest getroffen stad binnen de Europese tour. Het was ook de stad waar het team direct geconfronteerd werd met de groeiende kloof tussen Noord- en Zuid Europa. Ironisch, want hier werd in 2009 de betrokkenheid van het Europees Parlement aanmerkelijk vergroot met de ondertekening van het Verdrag van Lissabon. Begin september 2012 kondigde de toenmalige Italiaanse premier Mario Monti aan een Europese top te willen houden in Rome over de opkomst van anti-Europees populisme: ‘Er zijn veel manifestaties van populisme die verdeeldheid zaaien in bijna alle EU-lidstaten’. Hij signaleerde dat ‘oude stereotypen en oude spanningen’ weer de kop opsteken, vooral in de relaties tussen Noord- en Zuid-Europa, onder druk van de bezuinigingen die landen moeten doorvoeren. In tegenstelling tot Budapest, waar regelmatig sprake is van hevige protesten tegen maatregelen van de regering, blijft het in het door de eurocrisis ontwrichte Portugal opmerkelijk stil. Natuurlijk wordt er gedemonstreerd, maar geweld komt nauwelijks voor, wanhoop des te vaker. De banen verdampen en de centrum-rechtse regering Coelho doet niets. Maar de bevolking en ook de kunstenaars verkiezen de nationale cultuur van ingetogenheid boven die van verzet. Stadskunstenaar Carlos D’Abreu vertelt ons dat de Portugees zich - ondanks grote persoonlijke misère als werkloosheid, het wegvallen van sociale voorzieningen of de daling van het pensioen,- eenvoudig tevreden laat houden door een dagelijkse portie koud bier en voetbal. Volksvermaak in strijd tegen de grote depressie.

Partners in Lisbon

Special thanks to

Patricia Freire, production assistant on location

Mondriaan Fonds, Gemeente Dordrecht, NRW Kultursekretariat

 

 

Kunstenaars: Antje Feger / Benjamin F. Stumpf, Arturo Hernández Alcázar, Carlos d’Abreu, Daan den Houter, Filippo Minelli, Jan Kryszons, Johannes Brechter, Michael Kluver, Oliver Kunkel en Remotewords.

images/superburro_3.jpg

Super Burro, a walk by Carlos D'Abreu, Jan Kryszons and a donkey, Lisbon 2012

images/flyer_Super_Burro.jpg images/DSC02153.jpg images/DSC02140.jpg images/DSC02357.jpg images/DSC02457.jpg images/DSC02342.jpg images/brechter_lisboa2.jpg images/remotewordsLis_0.jpg images/remotewordsLis_3.jpg images/DSC02053.jpg images/Daan_Cais_do_Sodre_1.jpg images/50.jpg images/100.jpg images/minelli_lisboa1.JPG images/minelli_lisboa3.JPG images/minelli_lisboa4.JPG images/Feger_Stumpf_lisbon.jpg images/Arturo_lp_outside.jpg images/remotwordsLis_4.jpg